هنگامي‌كه صحبت از \" نقش \" Role است‌، يك نقش يعني رفتار مورد انتظار مرتبط با يك جايگاه اجتماعي است‌. در مقاله حاضر كه حاصل پژوهشي گسترده در عرصه دانشگاهي براي شناسايي نقشهاي بسيج دانشجويي است‌، چهار دسته نقش شناسايي شده است كه در بردارنده نقش فرهنگي Cultural Role، نقش علميScientific Role، نقش سياسي Political Role و ساير نقشها Other Roles است كه در دسته چهارم نقشهاي نظامي‌، اجتماعي‌، اقتصادي و ديني مطرح شده است‌. اين پژوهش كه با استفاده از 4 روش پژوهشي (روش پيمايشي Survey Method، روش مصاحبه عمقي Intensive Interview، روش اسناد و مدارك علمي Documents Method و روش تمايز معنايي Semantic Differential Method) به انجام رسيده است‌، آرا و نظرات چهار دسته افراد يعني استادان بسيجي و غير بسيجي‌، دانشجويان بسيجي و غير بسيجي‌، مسئولان بسيج دانشجويي و نخبگان بسيج دانشجويي را مورد بررسي قرار داده و جايگاه بسيج دانشجويي را نزد ايشان سنجيده است.
پس از تشكيل بسيج دانشجو و طلبه بنا به فرمان حضرت امام خميني (ره)؛ بسيج دانشجويي به عنوان يكي از تشكلهاي فعال و گسترده در عرصه دانشگاهي ظهور نمود و در چار چوب اهداف اوليه ترسيم شده، آغاز به فعاليت كرد.
عرصه خاص فعاليتهاي دانشگاهي در كنار ضرورت توجه به شرايط علمي ـ پژوهشي دانشگاه‌، مسئولان سازمان دانشجويي را بر آن داشت تا نقشهاي مورد انتظار بسيج دانشجويي را در چارچوب فعاليت دانشگاهي از منظر 2 دسته افراد اصلي حاضر در دانشگاه يعني استاد و دانشجو بررسي كنند و حاصل جذب برنامه‌ريزي درون سازماني بشود.
يافته‌هاي حاصل از اين پژوهش در كنار آسيب‌شناسي فعاليت بسيج دانشجويي‌، و جايگاه بسيج نزد افراد مورد بررسي‌، در بردارنده چهار دسته نقش است كه به ترتيب انتظار‌، نقش فرهنگي‌، نقش علمي‌، نقش سياسي و ساير نقش‌ها است كه اين دسته در بردارنده نقش نظامي‌، اقتصادي‌، ديني و اجتماعي است.
به منظور سهولت ارائه يافته‌ها و ارائه يك تصوير كلي از متغيرهاي بررسي شده و زمينه مطالعه، متغيرها اين پژوهش در قالب يك مدل ارائه شده است كه اين مدل در بردارنده متغير‌هاي ذيل است:
1- متغيرهاي مستقل
2- متغيرهاي تعديل كننده
3- متغير وابسته
معيار و چارچوبها در قالب نقشهاي مورد انتظار نيز در مدل در نظر گرفته شده است.
در يك نگاه به مدل پيش‌رو، با توجه به اهداف تحقيق و در چارچوب رسالتها و اهداف سازمان بسيج دانشجويي به عنوان معيار، متغيرهاي مستقل عملكرد بسيج دانشجويي در دانشگاهها‌، انتظارات با توجه به شرايط از بسيج‌، آسيبها‌، مسايل و مشكلات كنوني، جايگاه بسيج نزد افراد مورد بررسي از وادي متغيرهاي تعديل كننده ويژگيهاي فردي: مانند سن‌، جنس‌، وضعيت تأهل‌، رشته تحصيلي‌، سنوات تحصيلي‌، نوع عضويت در بسيج‌، سنوات عضويت در بسيج‌، تهراني و شهرستاني بودن دانشجويان و ……… در كنار اولويت نقشها‌، راههاي پاسخگويي به نيازها‌، ابزار تحقيق براي تحقق‌، روشها و راههاي پاسخگويي به نيازها‌، نوع ارزيابي افراد از عملكرد بسيج سطوح برنامه‌ريزي مورد توجه، نوع ارتباط در نظر گرفته شده براي اعضا‌، اهداف در نظر گرفته شده براي بسيج و بالاخره امكانات موجود و در اختيار بسيج دانشجويي در مدل مورد توجه واقع شده است.
با توجه به مجموعه بررسي به عمل آمده و نقشهاي مورد انتظار از سوي پاسخگويان، يافته‌هايي حاصل شده است كه پيشنهادهاي بررسي نيز در كنار آن ارائه شده است.
ـ پيش از هر چيز از سوي پاسخگويان و مصاحبه شوندگان در سطوح مورد بررسي تدوين و اجراي يك طرح جامع استراتژيك براي سازمان بسيج دانشجويي كه در بردارنده اهداف رسالتها، روشها، شيوه‌ها و ابزار در كنار زمانبندي و تعيين امكانات و اعتبارات مقتضي باشد، مورد انتظار است.
كه البته براي تحقيق اين امر پاسخ دهندگان پيشنهادهايي مانند برنامه‌ريزي دقيق، ايجاد انگيزه براي دنبال كردن طرح، استفاده از مديران مجرب و كارآزموده در برنامه‌ريزي، توجه به مسايل و مشكلات بسيج دانشجويي در برنامه‌ريزي، تدارك آموزش مسايل فرهنگي و اعتقادات براي بسيجيان، نظر سنجي و مشورت با مسئولان حوزه‌هاي دانشگاههاي سراسر كشور براي برنامه‌ريزي و اجراي طرح، رعايت نظم و انضباط در اجراي طرح و ترويج فرهنگ شهادت، تقوا و اخلاص در عمل را ارائه داده‌اند.
ـ حاصل بررسي ديدگاههاي مسئولان بسيج دانشجويي و نخبگان بسيج دانشجويي، نقش آفريني فرهنگي را در اولويت قرار داده است و فعاليتهاي ضروري در اين عرصه را به شرح ذيل اعلام كرده‌اند:
فراهم آوردن زمينه‌هاي خودسازي معنوي‌، تقويت بنيه اعتقادي و تقويت تفكر اسلامي‌، بالا بردن سطح دانش جوانان در زمينه‌هاي فرهنگي‌، برگزاري مراسم عزاداري و مراسم جشن و سرور‌، برگزاري اردوهاي فرهنگي‌، مبارزه با تهاجم فرهنگي‌، جذب جوانان و تقويت روحيه معنوي ايشان‌، انتشار نشريات مختلف براي اطلاع رساني فرهنگي‌، برگزاري جلسات سخنراني و نمايشگاهها‌، سوق دادن دانشجويان به قرآن و اهل بيت (ع)‌، برگزاري كارگاههاي هنر‌، يادواره شهداي دانشجو و مسابقات هنري‌.
لازم به ذكر است كه فعاليتهاي فرهنگي و پرورشي وجه غالب انتظار افراد در پاسخگويي به نيازهاي دانشجويان بوده است‌.
ـ نقش علمي در مرتبه پس از فرهنگي مورد انتظار پاسخگويان بوده است كه در نظر ايشان بايد در بردارنده فعاليتهاي ماننند برگزاري دوره‌هاي مختلف آموزشي‌، برگزاري همايشها و نشستها‌، برگزاري اردوهاي آموزشي‌، گسترش امكانات اطلاع‌رساني و استفاده از نشريات براي اطلاع‌رساني بموقع و روز و مسابقات علمي باشد‌.
ـ ايفاي نقش سياسي در مرتبه بعدي، در بردارنده حضور فعال در اين عرصه و برخورد اصولي با مسايل پيش‌رو است.
در ايفاي 3 دسته نقش مذكور توجه به اين نكات ضروري است:
ـ دقت در برنامه‌ريزي، هماهنگي، سازماندهي و تداركات؛
ـ ايجاد انگيزه در افراد براي به عضويت در آمدن در اين سازمان و همكاري كردن با آن؛
ـ توجه به مسايل و مشكلات بسيج دانشجويي؛
ـ استخدام مديران مجرب و كارآزموده؛
ـ آموزش مسايل فرهنگي، اعتقادي به افراد؛
ـ رعايت نظم و انضباط؛
ـ ترويج فرهنگ شهادت، ‌تقوا و اخلاص؛
ـ توجه به مسايل علمي؛
ـ مسئوليت پذيري؛
ـ واگذاري امكانات رفاهي بيشتر به دانشجويان؛
ـ بررسي آرا و نظرات دانشجويان به طور مستمر و مداوم.
در چارچوب نقشهاي مورد انتظار در 4 دسته نقشهاي پيش‌بيني شده، براي همه سطوح افراد مورد بررسي فعاليتهاي ذيل پيشنهاد شده است:

الف) نقش فرهنگي بسيج دانشجويي در دانشگاهها:
ـ ارايه يك الگوي رفتاري مناسب فرهنگي براي دانشجويان؛
ـ ارتقاي سطح دانش فرهنگي دانشجويان؛
ـ فراهم آوردن زمينه‌هاي شناخت اصولي دين و گسترش فرهنگ اسلامي؛
ـ تقويت بنيه اطلاع رساني فرهنگي در بسيج دانشجويي؛
ـ برپايي نمايشگاهها، جشنواره‌ها، همايشها و يادواره‌هاي فرهنگي؛
ـ تدارك يك نشريه فرهنگي و هدايت از طريق آن؛
ـ مبارزه با هجوم فرهنگ بيگانه و تقويت عناصر فرهنگ اسلامي و بومي؛
ـ تقويت روحيه و ابعاد معنوي شخصيت جوانان دانشجو؛
ـ گسترش فرهنگ ساده زيستي و انگيزه بخشي به فعاليتها؛
ـ برنامه ريزي فرهنگي در قالبهاي كوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت و هدايت فعاليتهاي مبتني بر آن؛
ـ برگزاري دوره‌هاي آموزشي و كارگاههاي فرهنگي براي دانشجويان؛
ـ گسترش دامنه فعاليتهاي فرهنگي از دانشگاه به درون جامعه؛
ـ برگزاري مراسم مختلف مرتبط با مناسبتهاي مذهبي و ملي.

ب) نقش علمي بسيج دانشجويي در دانشگاهها:
ـ برگزاري كلاسهاي آموزشي، تقويتي و علمي در كنار دروس دانشگاهي؛
ـ تشكيل انجمنها و هسته‌هاي علمي؛
ـ برگزاري همايشها و نشستهاي علمي؛
ـ برگزاري كارگاههاي آموزشي و پژوهشي در چارچوب نيازها و رفع ضعف بنيه علمي و پژوهشي‌؛
ـ فراهم آوردن زمينه‌هاي فعاليت علمي دانشجويان و تشويق و ترغيب ايشان به اين گونه فعاليتها‌‌؛
ـ ارتقاء سطح علمي و دانش دانشجويان از طريق فراهم آوردن منابع علمي‌؛
ـ ايجاد مراكز تحقيقاتي و پژوهشكده‌ها براي جلب و جذب نيروهاي كارآمد و پاسخ به نيازهاي جامعه‌؛
ـ انجام پژوهش در زمينه مسايل مبتلا به جامعه دانشگاهي و مسايل و مشكلات اجتماعي‌؛
ـ برگزاري مسابقات علمي و تشويق و ترغيب دانشجويان به ارتقاي سطح دانش با اعطاي جوايز‌؛
ـ تدارك نشريه‌اي علمي و پژوهشي براي انتقال آخرين دستاوردهاي علمي و پژوهشي‌؛
ـ برنامه‌ريزي علمي در قالب 3 سطح كوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت و پاسخ به نيازها‌؛
ـ راه اندازي سخنرانيهاي علمي كاربردي براي پاسخ به مسايل روز جامعه / جامعه دانشگاهي‌.

ج) نقش سياسي بسيج دانشجويي در دانشگاهها:
ـ روشنگري سياسي و اطلاع رساني در اين عرصه به منظور ارائه يك خط مشي صحيح و مشخص در عرصه سياسي‌؛
ـ تشكيل هسته‌ها و گرو‌ههاي بحث سياسي با اطلاعات كافي براي مناظره و بحث با گروههاي ديگر سياسي وابسته به ساير تشكلها و جناحها‌؛
ـ فراهم آوردن زمينه‌هاي جذب ساير تشكلهاي همسو با بسيج دانشجويي‌؛
ـ تقويت دانش سياسي اعضا و فراهم آوردن زمينه‌هاي تبادل و انتقال اطلاعات‌؛
ـ‌انتظام بخشي به امور سياسي مبتلا به جامعه دانشگاهي‌:
ـ برگزاري نشستها، ميزگردها و جلسات پرسش و پاسخ سياسي با حضور استادان مجرب و متخصصان دانشگاهي‌؛
ـ فراهم آوردن زمينه‌هاي آشنايي اعضاي بسيج دانشجويي با مسايل سياسي روز‌؛
ـ برنامه‌ريزي سياسي در قالب 3 سطح كوتاه مدت، ميان مدت و بلند مدت در جهت پاسخ به نيازها‌؛
ـ ارتقاي بينش سياسي دانشجويان‌؛
ـ برگزاري دوره‌هاي آموزشي و كارگاههاي آموزشي براي ارائه آموزشهاي سياسي به اعضاو ساير دانشجويان‌؛
ـ برگزاري اردوهاي سياسي و فراهم آوردن زمينه‌هاي ارتباط اعضا با يكديگر و تبادل تجربه‌ها‌؛
ـ صيانت از نهادهاي اصيل انقلاب‌؛
ـ فراهم آوردن زمينه‌هاي مشاركت در بحثهاي سياسي‌؛
ـ مبارزه با عناصر تخريب كننده ارزشهاي نظام و اسلام ناب محمدي (ص)‌؛
ـ انتقال اهداف نظام مقدس جمهوري اسلامي به نسل‌هاي جديد انقلاب‌.

د) ساير نقشهاي مورد انتظار از بسيج دانشجويي در دانشگاهها:
ـ برگزاري مسابقات ورزشي و فراهم آوردن زمينه فعاليتهاي ورزشي‌؛
ـ آموزش نظامي و تقويت بنيه دفاعي دانشجويان‌‌؛
ـ تقويت جنبه‌هاي مختلف اعتقاد ديني افراد و سوق دادن ايشان به آشنايي با قرآن و اهل بيت‌(ع)‌؛
ـ فراهم آوردن زمينه‌هاي خودسازي معنوي؛
ـ راهبردي كردن مسايل نظام؛
ـ توجه به مسايل اخلاقي و فراهم آوردن تهذيب اخلاقي براي اعضا و دانشجويان؛
ـ ايفاي نقش اقتصادي و عهده‌داري برخي از فعاليتها در اين چارچوب.
طرح اين نكات به عنوان مسايل و مشكلات موجود (وجه سلبي)، در مقابل وجه ايجابي را نيز به عنوان پيشنهاد براي رفع مسايل و مشكلات در بر دارد لذا پيشنهاد تقويت ضعفها و رفع مسايل و مشكلات در ابعاد ذكر شده در بالا مي‌شود.
لازم به ذكر است كه در نگاه مخاطبان فعاليتهاي بسيج دانشجويي و همچنين اعضاي بسيج دانشجويي به ميزاني كه اهتمام در رفع مسايل و مشكلات و پاسخ به نيازها و انتظارات صورت گيرد، همراهي ايشان با سازمان بسيج دانشجويي و فعاليتهاي واحدهاي بسيج دانشجويي در دانشگاهها بيشتر است. عدم توجه به مسايل و مشكلات و بي‌توجهي به انتظارات و نيازها، ممكن است ضعف همكاري و همراهي با بسيج دانشجويي را بدنبال داشته باشد
و اين موضوع تا جايي ادامه پيدا مي‌كد كه در اصطلاح عضو منبع اصلي را \"پس مي‌زند \"، لذا در سلسله مراتب سازماني و ارتباط واحدهاي مختلف با پيكره سازماني بايد اهتمام همه مسئولان توجه به شرايط، مسايل و مشكلات پيش‌رو، انتظارات و نيازها و تلاش در جهت از ميان برداشتن مسايل و پاسخ به انتظارات و نيازها در چارچوب مصالح جامعه، سازمان و اعضا باشد. (انشاء‌الله).

● منبع: خبرگزاری - فارس - تاريخ شمسی نشر 2/9/1389